Redoks reaksiyalar (Oksidlanish-qaytarilish) — test

Redoks reaksiyalar bo'yicha testlar 10-15 ta savolni o'z ichiga olib, oksidlanish darajasini aniqlash, elektron balans usuli va yarim reaksiyalar usuliga asoslanadi. Testlarning asosiy qismi oksidlovchi va qaytaruvchini aniqlash hamda reaksiyani tenglashtirishga qaratilgan. Bu mavzu uchun 12-14 slaydli taqdimot tayyorlab, elektron o'tish sxemalarini vizual ko'rsatish tavsiya etiladi. 1770-yillardan boshlab rivojlangan bu nazariya elektronlar almashinuviga tayanadi. Testlarda murakkab oksidlovchilar (KMnO4, K2Cr2O7) ishtirokidagi reaksiyalar eng ko'p savol qilinadigan qismdir.

Кирилчада: Редокс реаксиялар (оксидланиш-қайтарилиш) тест

Shu mavzuda tayyor test — 1 daqiqada, AI bilan

Tayyorlash

Redoks reaksiyalar (Oksidlanish-qaytarilish): test rejasi

1Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari tushunchasi
2Oksidlanish darajasini aniqlash qoidalari
3Elektron balans usuli bilan tenglashtirish
4Yarim reaksiyalar (ion-elektron) usuli
5Oksidlovchilar va qaytaruvchilar tasnifi
6Eng keng tarqalgan oksidlovchilar (KMnO4, HNO3)
7Qaytaruvchilar (H2, C, metallar)
8Oksidlanish va qaytarilish jarayonlari farqi
9Muhitning (kislotali, ishqoriy, neytral) ta'siri
10Redoks reaksiyalarning amaliy ahamiyati
11Elektrokimyoviy jarayonlar bilan bog'liqlik
12Xulosa: elektronlar almashinuvi mexanizmi

Yozish maslahatlari

Oksidlanish darajasini aniqlashda vodorod (+1) va kislorod (-2) ni asos qilib oling. Qolgan elementlarning oksidlanish darajasini yig'indisi nolga teng bo'lishi printsipi bilan toping. Masalan, H2SO4 da oltingugurtni hisoblang.
Elektron balans usulini yozayotganda qabul qilingan va berilgan elektronlar soni teng bo'lishi shartligini unutmang. Bu tekshirishning eng oson yo'li. Agar teng bo'lmasa, demak koeffitsiyentlarda xato bor.
KMnO4 ning turli muhitdagi o'zgarishini yodlang: kislotali muhitda Mn+2 (rangsiz), neytralda MnO2 (qo'ng'ir cho'kma), ishqoriyda MnO4-2 (yashil). Bu testdagi eng mashhur savol.
HNO3 konsentrlangan va suyultirilgan holda turlicha mahsulotlar berishini eslab qoling. Metallar bilan reaksiyada metallning aktivligiga qarab azotning oksidlanish darajasi o'zgaradi. Masalan, konsentrlangan HNO3 -> NO2.
Yarim reaksiyalar usulini murakkab reaksiyalar uchun ishlating. Bu usul ayniqsa ionli reaksiyalarda (eritmalarda) aniq natija beradi.
Oksidlovchi elektron oladi (qaytariladi), qaytaruvchi elektron beradi (oksidlanadi). Bu oddiy qoidani chalkashtirmaslik uchun 'o'sish' va 'kamayish' so'zlarini eslang.
Har doim tenglamani yozib bo'lgach, har bir elementning atom soni chap va o'ng tomonda tengligini tekshiring. Bu yakuniy nazorat uchun eng yaxshi usul.

Qanday manbalar qidirish kerak

Umumiy kimyo darsliklari: N.L. Glinka (eng batafsil manba).
Kimyoviy masalalar to'plamlari: A.S. Kuzmenko va boshqalar.
O'zbekiston Respublikasi Kimyo olimpiadalari materiallari.
Internet resurslari: Redoks tenglamalarini tekshiruvchi simulyatorlar.
Analitik kimyo bo'yicha maxsus qo'llanmalar (KMnO4 reaksiyalari uchun).
Ilmiy jurnallar: Elektrokimyo va redoks jarayonlari tahlili.

Bu mavzuda ko'p uchraydigan xatolar

Talabalar oksidlanish darajasi bilan valentlikni chalkashtiradi. Oksidlanish darajasi shartli qiymat, valentlik esa bog'lanish soni; ular har doim ham bir xil bo'lmaydi.
Elektron balansda koeffitsiyentlarni noto'g'ri o'tkazish. Oksidlovchi oldidagi sonni qaytaruvchi tenglamasiga o'tkazishni unutish eng ko'p uchraydigan texnik xato.
Muhitni (kislotali/ishqoriy) hisobga olmasdan mahsulotni yozish. KMnO4 reaksiyasida muhit mahsulotni tubdan o'zgartiradi.
Oksidlovchi deb moddaning o'zini emas, balki tarkibidagi elementni atash kerakligini unutish.
Kislotalarning konsentratsiyasini (HNO3) e'tiborsiz qoldirib, noto'g'ri oksidlanish darajasini yozish.
Tenglamani oxirigacha tenglashtirmaslik, masalan, kislorod atomlarini hisoblamay qoldirish.

Himoyada so'ralishi mumkin

1.Elektron balans usuli va yarim reaksiyalar usuli o'rtasidagi farq nimada?
2.Nima sababdan ba'zi reaksiyalar (disproporsiyalanish) bir vaqtning o'zida oksidlanish va qaytarilish hisoblanadi?
3.Elektrokimyoviy qator (metallar aktivlik qatori) redoks reaksiyalar bilan qanday bog'liq?
4.Oksidlanish darajasi doim butun son bo'lishi shartmi?
5.KMnO4 kislotali muhitda nima uchun kuchli oksidlovchi hisoblanadi?
6.Redoks reaksiyalar va ion almashinish reaksiyalarini qanday farqlash mumkin?

Ko'p so'raladigan savollar

Bu mavzuda eng ko'p ball nima uchun yo'qotiladi?

Koeffitsiyentlarni noto'g'ri qo'yish va tenglamani oxirigacha tenglashtirmaslik (atomlar soni teng emasligi). Bu diqqatsizlikdan kelib chiqadigan xato.

Taqdimotda nima bo'lishi shart?

Elektron o'tish sxemalari (chizmalar) bo'lishi shart. Matndan ko'ra, elektron berish va olishni ko'rsatuvchi strelkalar o'qituvchiga tushunarliroq.

Mavzuni qanday osonlashtirish mumkin?

KMnO4, K2Cr2O7 va HNO3 ning asosiy reaksiyalarini (shablonlarini) yodlab olish orqali. Ular testlarning asosiy qismida takrorlanadi.

Qaysi manba ishonchli?

Glinkaning 'Umumiy kimyo'si eng ishonchli nazariy manba. Testlar uchun esa repetitorlik va olimpiada to'plamlari amaliy mashq uchun eng yaxshisi.

Himoyada eng muhim narsa nima?

Reaksiya mexanizmini tushunib, uni bosqichma-bosqich izohlab berish. Shunchaki javobni aytish emas, balki 'nega bu element oksidlandi?' degan savolga javob berish.

Qancha vaqt ketadi?

Nazariy qism 3 soat, amaliy (tenglamalar ishlash) qism 10 soat. Bu mavzu qancha ko'p tenglama ishlasangiz, shuncha osonlashadi.

Eng muhim qoida?

Elektronlar balansi teng bo'lishi shart. Bu oltin qoida.

Qanday xulosa yozish kerak?

Redoks reaksiyalarning energetika (batareyalar), metallurgiya va biologik jarayonlardagi (nafas olish) rolini ko'rsatib bering.

Vaqtingizni tejang — AI tayyorlab beradi

Yuqoridagi reja asosida to'liq test 30-60 soniyada tayyor bo'ladi. Xatolik bo'lsa — pul avtomatik qaytariladi.

Redoks reaksiyalar (Oksidlanish-qaytarilish) — tayyorlash