Krossvord nima uchun ishlaydi
Krossvord — faol takrorlash usuli. O'quvchi javobni eslashga urinadi, bu passiv o'qishdan ko'ra xotirada mustahkamroq iz qoldiradi.
Kesishgan so'zlar qo'shimcha ishora beradi: bitta harfni bilgan o'quvchi qolganini topishga harakat qiladi. Bu jarayonning o'zi materialni takrorlashga majbur qiladi.
Baholash bosimi pastligi tufayli o'quvchilar erkinroq ishlaydi — nazorat ishidan farqli o'laroq, krossvord o'yin sifatida qabul qilinadi.
Darsda qanday ishlatish mumkin
Dars boshida — o'tgan mavzuni takrorlash uchun 5–7 daqiqalik qisqa krossvord.
Dars oxirida — yangi o'tilgan atamalarni mustahkamlash. Bu holda so'zlar aynan shu darsdan olinishi kerak.
Takrorlash darsida — 20–30 so'zli katta krossvord, guruhlarga bo'lib musobaqa shaklida. Birinchi tugatgan guruh g'olib.
Uy vazifasi sifatida ham beriladi, lekin bu holda javoblarni internetdan topish oson ekanini hisobga oling — mahalliy mavzular (o'z viloyatingiz tarixi, maktab loyihasi) yaxshiroq ishlaydi.
Setka va so'zlar haqida
Krossvord haqiqiy kesishmali setkada tuziladi: so'zlar bir-biri bilan umumiy harflar orqali bog'lanadi, bo'sh kataklar chegarasiz qoladi.
Kataklar kvadrat shaklda chiqadi — bu chop etishda muhim, cho'zilgan katakli krossvord tartibsiz ko'rinadi.
So'zlar mavzudan olinadi va atama darajasi sinfga moslashadi. 5-sinf uchun sodda tushunchalar, 11-sinf uchun murakkabroq atamalar tanlanadi.
O'zbek tilidagi «ь» va «ъ» belgilari saqlanadi — ular alohida katakda joylashadi.
Savollarni qanday tuzish kerak
Yaxshi krossvord savoli ta'rif emas, ishora bo'ladi. «Fotosintez» so'zi uchun «O'simliklarda yorug'lik yordamida oziq hosil bo'lish jarayoni» — bu darslikdan olingan ta'rif, o'ylashga majbur qilmaydi.
Kuchliroq variant: «Yashil bargda quyosh nuri ishtirokida boradigan jarayon». O'quvchi bilimini ishga solishi kerak.
Savol uzunligi cheklangan bo'lsin — ikki qatordan oshsa, o'quvchi o'qishga erinadi.
Chop etish va tarqatish
Fayl DOCX formatda: setka, savollar va javoblar varag'i alohida sahifalarda. O'quvchilarga birinchi ikki sahifani berasiz.
A4 varaqqa 20 tagacha so'zli krossvord bemalol sig'adi. Undan kattasi uchun Word'da masshtabni kamaytiring yoki A3 ga chop eting.
Qora-oq printerda ham yaxshi chiqadi — setka chizig'i va raqamlar aniq ko'rinadi, rang ishlatilmaydi.