Esse mavzusi ko'pincha savol yoki bahsli da'vo shaklida bo'ladi — shunda pozitsiya tutish oson.
2
Hajmni tanlang
2–8 bet. O'qituvchi belgilagan chegara bo'lsa, o'shani tanlang: esse hajmdan oshsa, fikr suyuladi.
3
Tilni belgilang
O'zbek, rus, ingliz yoki boshqa til. Uslub o'sha tilning esse an'anasiga moslashadi.
4
O'zingizniki qiling
Bir daqiqacha ichida DOCX tayyor. O'z misolingiz yoki kuzatishingizni qo'shsangiz, matn sezilarli kuchayadi.
Esse referatdan nimasi bilan farq qiladi
Referat manbalarni jamlaydi va mavzuni bayon qiladi — u yerda muallifning shaxsiy fikri deyarli talab qilinmaydi. Esse esa buning aksi: unda albatta pozitsiya bo'lishi kerak.
Shuning uchun esseda reja va bo'lim sarlavhalari ishlatilmaydi. Matn yaxlit oqadi, abzatslar bir-biriga fikr orqali ulanadi, sarlavha orqali emas.
Baholashda ham farq bor: referatda qamrov va manbalar qaraladi, esseda esa fikr qanchalik izchil asoslangani. Ko'p ma'lumot to'plangan, lekin pozitsiyasi ko'rinmaydigan esse past baholanadi.
Kuchli tezis qanday bo'ladi
Tezis — butun matn asoslashga urinadigan bitta jumla. U kirishning oxirida turadi va qolgan abzatslar unga ishlaydi.
Kuchsiz tezis — hamma rozi bo'ladigani: «Ta'lim inson hayotida muhim o'rin tutadi». Bunga qarshi chiqadigan odam yo'q, demak isbotlashga ham hojat qolmaydi.
Kuchli tezis bahsga o'rin qoldiradi: «Masofaviy ta'lim oliy o'quv yurtlarida asosiy shakl bo'la olmaydi, chunki u amaliy ko'nikmani bermaydi». Endi har abzats shu da'voni ko'tarishi kerak.
Tekshirishning oddiy usuli bor: tezisga «yo'q, bunday emas» deb javob berish mumkinmi? Mumkin bo'lsa — tezis ishlaydi.
Antiteza nega kerak
Esse matnida bitta abzats atayin qarshi fikrga ajratiladi — qarama-qarshi tomon nima deyishini o'zingiz aytasiz, so'ng unga javob berasiz.
Bu zaiflik emas, kuch belgisi. O'qituvchi darhol ko'radi: muallif mavzuni bir tomondan emas, ikki tomondan ko'rgan.
Muhimi — qarshi fikrni halol keltirish. Uni ataylab kuchsiz qilib ko'rsatib, keyin osongina rad etish sezilib qoladi va aksincha ta'sir beradi.
Javob esa qisqa va aniq bo'lsin: qarshi fikrning qayeri to'g'ri, lekin nima uchun sizning pozitsiyangiz baribir kuchliroq.
Ko'p beriladigan savollar
Reja va bo'lim sarlavhalari bo'ladimi?
Yo'q. Esse yaxlit matn sifatida yoziladi: kirish, dalil abzatslari va xulosa — sarlavhasiz.
Sarvaraq bo'ladimi?
Ha, esse sarvaraq bilan tayyorlanadi.
Hajmi qancha?
2–8 bet, tanlovga qarab. Narx — har bet uchun 500 so'm.
Qarshi fikr ham bo'ladimi?
Ha. Abzatslardan biri antitezaga ajratiladi: qarama-qarshi qarash keltiriladi va unga javob beriladi.
