Ilmiy maqola tuzilishi: IMRAD
Zamonaviy ilmiy maqola IMRAD tuzilmasiga amal qiladi: Introduction (kirish), Methods (metodika), Results (natijalar), and Discussion (muhokama). Xalqaro jurnallar deyarli barchasi shu tartibni talab qiladi.
Kirishda muammo qo'yiladi va nima uchun muhimligi asoslanadi. Bu yerda adabiyotlar sharhi qisqa bo'ladi — faqat sizning tadqiqotingizga bevosita aloqador ishlar.
Metodika qismi takrorlanuvchanlik uchun yoziladi: boshqa tadqiqotchi shu bo'limni o'qib, tajribangizni takrorlay olishi kerak.
Natijalar faqat faktni beradi, izohsiz. Muhokama esa natijani talqin qiladi va boshqa tadqiqotlar bilan solishtiradi. Ko'p mualliflar bu ikkisini aralashtirib yuboradi — bu tahrirlashda qaytariladigan asosiy sabab.
Annotatsiya va kalit so'zlar
Annotatsiya — maqolaning eng ko'p o'qiladigan qismi. Ko'pchilik faqat shuni o'qib, to'liq matnni ochish-ochmaslikni hal qiladi.
To'rt elementli formula ishlaydi: muammo, metodika, asosiy natija, xulosa. Har biriga 1–2 jumla, jami 150–250 so'z.
O'zbekistonda ko'p jurnallar uch tilda annotatsiya so'raydi: o'zbek, rus va ingliz. Inglizcha variantda mashina tarjimasidan foydalanmang — bu darhol sezilib qoladi.
Kalit so'zlar 5–7 ta bo'ladi. Ular sarlavhada takrorlanmasin: sarlavha allaqachon indekslanadi, kalit so'zlar qo'shimcha qamrov berishi kerak.
Jurnalni qanday tanlash kerak
Avval jurnal ro'yxatini tekshiring: OAK (Oliy attestatsiya komissiyasi) ro'yxatidagi nashrlar ilmiy daraja uchun hisobga olinadi, boshqalari yo'q.
Xalqaro nashrga chiqmoqchi bo'lsangiz, Scopus yoki Web of Science indeksatsiyasini tekshiring. Lekin ehtiyot bo'ling — «predatory» jurnallar ham indeksda ko'rinishi mumkin.
Har jurnalning o'z talablari bor: hajm, iqtibos uslubi (GOST, APA, Vancouver), rasm formati. Maqolani yozishdan oldin ularni o'qib chiqing — keyin qayta ishlash ko'p vaqt oladi.
Ko'rib chiqish muddati odatda 1–3 oy. Sanani rejalashtiring, ayniqsa himoya oldidan maqola talab qilinsa.
Iqtibos va adabiyotlar
Maqolada odatda 15–30 manba bo'ladi. Kurs ishidan farqli o'laroq, bu yerda miqdor emas, dolzarblik muhim: so'nggi 3–5 yildagi ishlar ustunlik qilishi kerak.
O'z-o'zini iqtibos qilish (self-citation) me'yorida bo'lsin — barcha manbalarning 10–15 foizidan oshmasin.
Iqtibos uslubi jurnal talabiga bog'liq. O'zbekiston nashrlarida ko'pincha GOST 7.1, xalqaro nashrlarda APA yoki Vancouver ishlatiladi.
Manba menejeri (Zotero, Mendeley) ishlatish vaqtni sezilarli tejaydi — uslubni bir tugma bilan almashtirasiz.
Nima uchun bu draft, tayyor maqola emas
Ilmiy maqolaning qiymati yangi bilimda. Tuzilma, uslub va nazariy qism tayyorlanishi mumkin, lekin tadqiqot natijasi mualliftan chiqadi.
Draft sizga eng ko'p vaqt oladigan qismni tejaydi: tuzilmani qurish, adabiyotlar sharhini shakllantirish, annotatsiyani to'g'ri formatda yozish.
Empirik ma'lumot, jadval, grafik va ular asosidagi xulosa — bularni siz qo'shasiz. Shundagina maqola ilmiy qiymat kasb etadi.
