slide.uz
Boshlash

Oʻzbek tilida atama (termin) yasash tamoyillari — kurs ishi

Ushbu mavzu tilshunoslikka oid boʻlib, 20-25 bet hajmida, asosan tahliliy yondashuv bilan yozilishi kerak. Kurs ishida terminlar, ularning oʻzlashishi yoki yasash usullari misollar bilan koʻrsatib beriladi. Ishda ilmiy uslubda, aniq terminologik lugʻatlarga tayangan holda yozish talab etiladi.

Кирилчада: Оʻзбек тилида атама (термин) ясаш тамойиллари курс

Shu mavzuda tayyor kurs ishi — 1 daqiqada, AI bilan

Tayyorlash

Oʻzbek tilida atama (termin) yasash tamoyillari: kurs ishi rejasi

  1. 1Kirish
  2. 21.1. Termin va terminologiya tushunchasi
  3. 31.2. Oʻzbek tilida terminologiyaning rivojlanish bosqichlari
  4. 42.1. Termin yasashning morfologik usullari
  5. 52.2. Termin yasashda sintaktik (birikmali) usullar
  6. 62.3. Terminologiyada oʻzlashma soʻzlarning oʻrni
  7. 73.1. Zamonaviy matbuot va darsliklardagi terminlar tahlili
  8. 8Xulosa
  9. 9Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

Yozish maslahatlari

  • Faqat nazariyani yozmang: zamonaviy matbuot yoki biror soha (masalan, IT) terminlarini tahlil qiling.
  • Termin yasashdagi 'kalska' (tarjima) va 'oʻzlashma' farqini misollar bilan ajrating.
  • Qoʻllanilgan terminlar roʻyxatini alohida ilova sifatida ilova qiling.

Qanday manbalar qidirish kerak

  • O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Davlat tilini rivojlantirish departamenti tomonidan e'lon qilingan atamashunoslikka oid rasmiy yo'riqnomalar va normativ hujjatlarni o'rganing. Bu manbalar atama yaratishdagi huquqiy va me'yoriy asoslarni belgilab beradi.
  • O'zbek tili lug'at boyligini boyitish masalalari bo'yicha ilmiy maqolalar uchun Google Scholar bazasidan 'o'zbek terminologiyasi', 'termin yaratish usullari' kalit so'zlari bilan izlang. Ayniqsa, filologiya fanlari doktori, professor N. Mamatovning terminologiya nazariyasiga oid tadqiqotlari ushbu mavzu uchun tayanch hisoblanadi.
  • Atamashunoslik nazariyasi bo'yicha oliy ta'lim muassasalari uchun mo'ljallangan 'Tilshunoslikka kirish' yoki 'O'zbek tilining amaliy terminologiyasi' darsliklaridan foydalaning. Darsliklarda atama yasashning sintaktik, morfologik va semantik usullari batafsil yoritilgan qismlariga e'tibor qarating.
  • Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o'zbek tili va adabiyoti universiteti huzuridagi Atamalar komissiyasining nashr etilgan yig'ma to'plamlarini tahlil qiling. Bu manbalar yangi kiritilgan atamalarning qaysi tamoyillar asosida shakllantirilganini amaliy misollar bilan ko'rsatib beradi.

Bu mavzuda ko'p uchraydigan xatolar

  • Talabalar ko'pincha 'termin' va 'tushuncha' tushunchalarini chalkashtirib, termin yaratishni shunchaki so'z o'ylab topish deb tushunishadi. Termin bu muayyan ilmiy yoki kasbiy tushunchani ifodalovchi, mantiqiy aniqlikka ega bo'lgan birlik ekanligini alohida ta'kidlash kerak.
  • Ko'p hollarda termin yaratishda tildagi ichki imkoniyatlardan (o'zlashma qatlamdan) foydalanish o'rniga, chet tili so'zlarini transliteratsiya qilishni (masalan, 'kompyuter'ni 'hisoblash mashinasi' deyish o'rniga shunchaki 'kompyuter' deb qoldirish) yagona yo'l deb hisoblashadi. O'rniga, atamaning o'zbek tilining morfemik qurilishiga mosligini tahlil qilish tavsiya etiladi.
  • Talabalar atama yasash tamoyillarini tavsiflashda 1989-yilgi 'Davlat tili haqida'gi qonun yoki keyingi davrdagi atamalar komissiyasi qarorlariga murojaat qilishni unutib qo'yishadi. Nazariy qarashlarni amaldagi qonunchilik hujjatlari bilan bog'lash shart.
  • Atama yaratishda leksikografik manbalarni tahlil qilmaslik va barcha so'zlarni yangi termin deb e'lon qilish xatosi uchraydi. Talaba tanlangan atamaning terminologik lug'atlarda mavjudligini tekshirishi va agar u eskirgan bo'lsa, nima uchun yangilash zarurligini mantiqiy asoslab berishi lozim.

Himoyada so'ralishi mumkin

  1. 1.O'zbek tilida atama yasashda kuzatiladigan asosiy morfologik usullar qaysilar va ularning bugungi kundagi samaradorligi qanday?
  2. 2.Terminologik birliklarni yaratishda xalqaro atamalarni o'zbekchalashtirish va ularni to'g'ridan-to'g'ri o'zlashtirish o'rtasidagi chegara qanday belgilanadi?
  3. 3.Atamalar komissiyasi faoliyati va ularning qabul qilgan qarorlari zamonaviy terminologik tizimni shakllantirishga qanchalik ta'sir ko'rsatmoqda?
  4. 4.Sizning ishingizda tahlil qilingan terminlarning nechtasi o'zbek tili ichki imkoniyatlari (so'z yasovchi qo'shimchalar, birikmalar) asosida, nechtasi o'zlashma so'zlar hisobiga shakllangan?

Ko'p so'raladigan savollar

Qaysi manbalar eng muhim?

Oʻzbek tilining izohli lugʻati va sohaviy terminologik lugʻatlar (masalan, huquq, iqtisod).

Amaliy qismda nima tahlil qilinadi?

Zamonaviy gazeta yoki darsliklardan olingan 50 ga yaqin terminlarning tahlili.

Necha bet boʻlishi shart?

Standart talab boʻyicha 20-25 bet, ilovalar bilan birga 30 betgacha boʻlishi mumkin.

Vaqtingizni tejang — AI tayyorlab beradi

Yuqoridagi reja asosida to'liq kurs ishi 30-60 soniyada tayyor bo'ladi. Xatolik bo'lsa — pul avtomatik qaytariladi.

Oʻzbek tilida atama (termin) yasash tamoyillari — tayyorlash

Foydali qo'llanmalar

Ona tili va adabiyot: boshqa mavzular