Boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayoni va usullari — test

Boshqaruv qarorlarini qabul qilish mavzusi bo'yicha testlar qaror qabul qilish bosqichlari, shart-sharoitlar (aniqlik, xavf, noaniqlik) hamda matematik-analitik usullarni farqlashga qaratilib, o'quv qo'llanmalarda 15-20 betni tashkil etadi. Ushbu mavzu bo'yicha testlarda xatarlar darajasini baholash va muqobil variantlarni tanlash mezonlariga doir savollar asosiy o'rinni egallaydi. Talabalar ratsional va cheklangan ratsionallik modellarining farqlarini aniq bilishlari talab etiladi. Mustaqil ish yoki taqdimot tayyorlashda kamida 12 ta slayd yoki 15 bet hajm talab qilinadi. Nazorat jarayonida qaror qabul qilish daraxti va ekspert baholash usullariga oid amaliy misollar so'ralishi mumkin.

Кирилчада: Бошқарув қарорларини қабул қилиш жараёни ва усуллари тест

Shu mavzuda tayyor test — 1 daqiqada, AI bilan

Tayyorlash

Boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayoni va usullari: test rejasi

1Boshqaruv qarori tushunchasi va uning turlari
2Boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayonining bosqichlari
3Aniq (stavka) sharoitda qaror qabul qilish
4Xavf va noaniqlik sharoitida qaror qabul qilish
5Ratsional qaror qabul qilish modeli
6Cheklangan ratsionallik va munosiblik modeli
7Qaror qabul qilishning miqdoriy (analitik) usullari
8Ekspert baholash usullari va Delfi metodi
9Qaror qabul qilish daraxti usuli
10Guruh bo'lib qaror qabul qilishning afzallik va kamchiliklari
11Boshqaruv qarorlarini bajarilishini nazorat qilish
12Qaror qabul qilishda yo'l qo'yiladigan psixologik xatolar
13Zamonaviy raqamli texnologiyalar va sun'iy intellektning o'rni
14Xulosa va tavsiyalar

Yozish maslahatlari

Qaror qabul qilish jarayonining birinchi bosqichi muammoni aniqlash va uning sabablarini topish ekanligini unutmang, testlarda ko'pincha alomatlarni muammo deb adashtiradilar. Misol uchun, sotuv pasayishi bu muammo emas, uning oqibati, asl muammo sifat yomonlashuvi bo'lishi mumkin.
Xavf va noaniqlik sharoitlarining farqini aniq tushuntiring: xavf holatida ehtimollikni hisoblab bo'ladi, noaniqlikda эса imkoniyatlar noma'lum bo'ladi. Misol uchun, valyuta kursining o'zgarishi xavf bo'lsa, yangi bozordagi qonunlar o'zgarishi noaniqlikdir.
Delfi usulini yoritishda uning anonim ekspert so'rovi ekanligini va bir necha bosqichda o'tishini ta'kidlang. Bu usul mutaxassislar bir-biriga ta'sir qilmasligi uchun qo'llaniladi. Misol uchun, kelajakdagi texnologik trendlarni bashorat qilishda ishlatiladi.
Qaror qabul qilish daraxti (decision tree) usulini tushuntirganda ehtimolliklar va kutilayotgan qiymatlarni hisoblash tartibini yozing. Misol uchun, yangi zavod qurish yoki kengaytirish variantlarini taqqoslashda qo'l keladi.
Guruh bo'lib qaror qabul qilishda 'guruh tafakkuri' (groupthink) xavfi borligini yozing, bu hammaning bir fikrga qo'shilib ketishiga olib keladi. Misol uchun, rahbarning fikriga qarshi chiqishdan qo'rqib xato qarorni ma'qullash.
Ratsional model ideal sharoitni talab qilishini, real hayotda esa Herbert Saymonning cheklangan ratsionallik modeli ishlashini ko'rsating. Rahbarlar barcha ma'lumotga ega bo'lolmasligi sababli eng yaxshi emas, qoniqarli qaror tanlaydi.
Xulosa qismida zamonaviy raqamli tahlil va Big Data qaror qabul qilish tezligini qanday oshirayotganiga 2 ta misol keltiring. Qaror qabul qilishda intuitsiya va ma'lumotlar balansini yozing.

Qanday manbalar qidirish kerak

O'zbekiston oliy ta'lim muassasalari uchun "Menejment nazariyasi" dərsliklari.
Boshqaruv qarorlarini qabul qilish va tahlil qilish bo'yicha maxsus o'quv qo'llanmalar.
Ekspert tahlili va matematik modellashtirishga bag'ishlangan ilmiy maqolalar va jurnallar.
Xalqaro menejment va qarorlar qabul qilish psixologiyasi bo'yicha monografiyalar.
Biznes-analitika va korporativ boshqaruv bo'yicha xalqaro hisobotlar.
Innovatsion menejment va raqamli qaror qabul qilish tizimlariga oid ilmiy to'plamlar.

Bu mavzuda ko'p uchraydigan xatolar

Muammoni aniqlash bosqichi bilan muammoni hal qilish bosqichini o'rnini almashtirib qo'yish asosiy xatolardan biridir. Avval muammo nima ekanligi aniq tushunilishi kerak, keyin yechim qidiriladi.
Xavf va noaniqlik tushunchalarini sinonim sifatida ishlatish testlarda ball yo'qotishga olib keladi. Xavf sharoitida ehtimollikni matematik baholab bo'ladi, noaniqlikda esa yo'q.
Delfi usulini oddiy so'rovnoma bilan adashtirish, uning asosiy sharti ekspertlarning bir-biri bilan aloqada bo'lmasligi va anonimligini unutish. Bu usul ko'p bosqichli bo'lishi kerak.
Ratsional qaror modelini doimo amalda qo'llash mumkin deb o'ylash, vaqt va resurslar cheklanganini hisobga olmaslik. Haqiqiy hayotda ko'pincha cheklangan ratsionallik ishlaydi.
Guruh qarorlari har doim yakka tartibdagi qarordan yaxshi bo'ladi degan qat'iy xulosaga kelish. Ba'zida guruhda mas'uliyat tarqalib ketishi sababli sust qarorlar qabul qilinadi.
Qaror qabul qilish jarayonida alternativ variantlarni yetarlicha ishlab chiqmasdan bittasiga yopishib olish. Har doim kamida 3 ta muqobil variant ko'rib chiqilishi shart.

Himoyada so'ralishi mumkin

1.Ratsional qaror qabul qilish modeli va cheklangan ratsionallik modeli o'rtasidagi asosiy farq nimada?
2.Xavf va noaniqlik sharoitida qaror qabul qilishning qanday farqli usullari mavjud?
3.Delfi ekspert baholash usulining afzalliklari va qo'llanish sohasi qanday?
4.Qaror qabul qilish jarayonida 'guruh tafakkuri' (groupthink) qanday salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin?
5.Kompaniyada muhim boshqaruv qarori qabul qilinayotganda qaysi omillar birinchi navbatda hisobga olinadi?
6.Raqamli texnologiyalar va Big Data qaror qabul qilish sifatini qanday oshiradi?

Ko'p so'raladigan savollar

Boshqaruv qarorlari mavzusi bo'yicha mustaqil ish hajmi qancha bo'lishi kerak?

Odatda bu mavzu 12-16 bet hajmda yoziladi va unga qaror qabul qilish daraxti yoki sxemasi ilova qilinadi. Hajm nazariy va amaliy tahlilning qanchalik chuqurligiga bog'liq.

Qaysi manbalardan foydalanish tavsiya etiladi?

Menejment darsliklari bilan bir qatorda biznes-analitika va qarorlar nazariyasi bo'yicha qo'llanmalardan foydalanish tavsiya etiladi. Shuningdek, ilmiy maqolalardagi amaliy misollar ishni boyitadi.

Ishni yozishni nimadan boshlash kerak?

Boshqaruv qarorining turlari va ahamiyatini tushuntirishdan boshlab, qaror qabul qilish bosqichlarini ketma-ketlikda yozib chiqasiz. Keyin esa xavf va noaniqlik sharoitlarini tahlil qilasiz.

Mavzuni to'liq tayyorlash uchun qancha vaqt ketadi?

Nazariy qism va usullarni o'rganib chiqib yozish uchun 3 kun vaqt yetarli bo'ladi. Har kuni bir necha soat davomida bosqichma-bosqich yozish maqsadga muvofiqdir.

Qaysi bo'lim eng muhim hisoblanadi?

Qaror qabul qilish usullari (analitik va ekspert usullari) hamda ularni amaliy vaziyatda qo'llash bo'limi eng asosiysi hisoblanadi. Bu talabaning tahliliy qobiliyatini ko'rsatadi.

Xulosa qanday yozilishi kerak?

Xulosada qaror qabul qilish jarayonining samaradorligini oshirish yo'llari umumlashtirilib, zamonaviy usullarni qo'yish bo'yicha takliflar beriladi. Matn kamida yarim sahifa bo'lishi lozim.

Taqdimotga qanday aylantirish mumkin?

Taqdimot uchun qaror qabul qilish bosqichlari sxemasi, ratsional va cheklangan modellar taqqoslangan jadval hamda Delfi usulining qisqacha mazmuni tanlab olinadi. Slaydlar soni 12 tadan kam bo'lmasligi kerak.

O'qituvchi baholashda nimaga e'tibor qaratadi?

O'qituvchi talabaning qaror qabul qilish bosqichlarini va shart-sharoitlarini qanchalik to'g'ri farqlaganiga qaraydi. Analitik usullarning mohiyati ochib berilgani yuqori baholanadi.

Vaqtingizni tejang — AI tayyorlab beradi

Yuqoridagi reja asosida to'liq test 30-60 soniyada tayyor bo'ladi. Xatolik bo'lsa — pul avtomatik qaytariladi.

Boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayoni va usullari — tayyorlash