Rus tilida fe'l so'z turkumi va uning grammatik kategoriyalari — taqdimot

Rus tilida fe'l so'z turkumi va uning grammatik kategoriyalariga bag'ishlangan taqdimot 15 ta slayddan iborat bo'lib, talabalar uchun eng murakkab mavzulardan birini yoritishga mo'ljallangan. Taqdimotda fe'lning zamon, mayl, nisbat, shaxs va son kategoriyalari aniq misollar yordamida ochib beriladi. Birinchi slaydlarda fe'lning umumiy grammatik ma'nosi tushuntirilsa, keyingilarida tuslanish turlari va o'timli-o'timlilik xususiyatlari tahlil qilinadi. Oxirgi slaydlarda o'zbek tilidagi mos keluvchi shakllar bilan qiyosiy tahlillar keltiriladi. Ushbu tuzilma talabalarga fe'l kategoriyalarini tizimli o'zlashtirish imkonini beradi.

Кирилчада: Рус тилида феъл сўз туркуми ва унинг грамматик категориялари тақдимот

Shu mavzuda tayyor taqdimot — 1 daqiqada, AI bilan

Tayyorlash

Rus tilida fe'l so'z turkumi va uning grammatik kategoriyalari: taqdimot rejasi

11. Fe'l so'z turkumining umumiy tavsifi
22. Fe'lning boshlang'ich shakli: infinitiv
33. Fe'lning ko'rinish (vid) kategoriyasi
44. O'tgan, hozirgi va kelasi zamon shakllari
55. Fe'lning mayl turlari: aniq, buyruq, shart
66. O'zlik, majhul va birgalik nisbatlari
77. I va II tuslanish fe'llarining farqlari
88. Alohida tuslanuvchi va notuslanuvchi fe'llar
99. O'timli va o'timto's fe'l farqlari
1010. O'zbek tilidagi fe'l zamonlari bilan qiyoslash
1111. Matnda fe'llarning uslubiy vazifalari
1212. Amaliy mashqlar va test namunalari
1313. Mavzu bo'yicha xulosa va tavsiyalar
1414. Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati

Yozish maslahatlari

Fe'lning ko'rinish turlarini tushuntirishda juftliklarni aniq keltiring. Bu talabalarga tugallangan va tugallanmagan harakat farqini tezroq anglashga yordam beradi. Masalan, 'читать' va 'прочитать' fe'llarini qiyoslab ko'rsating.
Tuslanish qoidalarini yoritishda istisno so'zlarga alohida e'tibor qarating. Aks holda talabalar shaxs-son qo'shimchalarini qo'shishda xatoga yo'l qo'yadi. Masalan, 'бэжать' yoki 'хотеть' fe'llarining o'ziga xos tuslanishini yozing.
O'zbek va rus tillaridagi fe'l kategoriyalarini solishtirma jadval orqali ko'rsating. Bu ikki til tizimidagi farqlarni aniq tushunishni ta'minlaydi. Masalan, o'zbek tilidagi sifatdosh va ravishdoshlarning rus tilidagi muqobillarini bering.
Infinitiv qo'shimchalarining fonetik o'zgarishlarini tahlil qiling. Bu fe'l negizining saqlanishini tushunishda muhim ahamiyat kasb etadi. Masalan, '-чь', '-ти', '-ть' qo'shimchali fe'llar misolida ko'rsating.
Slaydlarga ko'p matn yozishdan qochib, sxema va diagrammalardan foydalaning. Visual ma'lumot talabalar xotirasida yaxshiroq saqlanib qoladi. Masalan, nisbatlar tasnifini blok-sxema shaklida tuzing.
Fe'l mayllarini tushuntirganda ularning vazifalariga urg'u bering. Bu gapdagi modal ma'nolarni ochib berishda qo'l keladi. Masalan, shart maylining tuzilishini misollar bilan yoritib bering.
Har bir bo'lim yakunida qisqa nazorat savollarini joylashtiring. Bu tinglovchilarning e'tiborini jalb qilish va bilimini tekshirish imkonini beradi. Masalan, 'ushbu fe'l qaysi nisbatga tegishli?' deb so'rang.

Qanday manbalar qidirish kerak

Akademik grammatika darsliklari: O'zbekiston oliy o'quv yurtlari uchun rus tili kafedralari tayyorlagan zamonaviy darsliklar. Undan fe'l kategoriyalarining nazariy asoslarini olish mumkin.
Ilmiy-uslubiy maqolalar: Rus tilini o'zbek auditoriyasiga o'qitish metodikasiga oid ilmiy jurnallardagi maqolalar. Qiyosiy tahlil usullarini o'rganishda foydali.
Morfologiya bo'yicha monografiyalar: Rus tilshunosligida fe'l sistemasini o'rgangan yetakchi olimlarning fundamental ishlari. Terminsunoslikni aniqlashtirish uchun qidiring.
Amaliy qo'llanmalar va mashqlar to'plami: Talabalar uchun tuzilgan rus tili amaliy grammatikasi to'plamlari. Misollar bazasini boyitishda qo'l keladi.
Elektron ta'lim resurslari: Rossiya va O'zbekiston universitetlarining rus tili kafedralari taqdim etgan rasmiy elektron platformalar. Zamonaviy slayd namunalarini ko'rish mumkin.
Leksik-grammatik lug'atlar: Rus tili qiyin so'zlari va fe'l boshqaruvi lug'atlari. Fe'llarning sintaktik birikuvini aniqlashda foydalaniladi.

Bu mavzuda ko'p uchraydigan xatolar

Talabalar ko'pincha fe'lning ko'rinishi (vid) bilan zamonini aralashtirib yuboradilar. Buning o'rniga har bir vid o'z zamon shakllariga ega ekanligini qoida sifatida alohida ta'kidlash kerak.
I va II tuslanish istisnolarini yod olishda chalkashliklar ko'p uchraydi. Buning o'rniga '-ить' bilan tugamaydigan II tuslanish fe'llarini (например, брить, стелить) alohida ro'yxat qilib yodlatish lozim.
O'timli fe'l bilan o'timto's fe'l farqiga tushunmasdan to'g'ridan-to'g'ri tushum kelishigini qo'llashadi. Buning o'rniga faqat o'timli fe'llargina 4-kelishikni talab qilishini misollar bilan tushuntirish kerak.
Refleksiv (-ся) qo'shimchali fe'llarni har doim majhul nisbat deb o'ylashadi. Buning o'rniga ularning o'zlik, o'zaro-birgalik va majhul ma'nolarga ega bo'lishini ajratib ko'rsatish zarur.
Infinitivning negizini aniqlashda xatoga yo'l qo'yib, zamon yasashda qiynalishadi. Buning o'rniga fe'lning o'tgan zamon asosidan boshqa shakllar yasalishini tushuntirish lozim.
Shart mayli shaklini yasashda o'tgan zamon fe'liga 'бы' yuklamasini qo'shishni unutishadi. Buning o'rniga har doim fe'l + 'бы' birikmasini qat'iy qoida sifatida ko'rsatish kerak.

Himoyada so'ralishi mumkin

1.Rus tilida fe'lning qanday asosiy grammatik kategoriyalari mavjud?
2.Mukammal va nomukammal ko'rinishdagi fe'llar bir-biridan qanday farq qiladi?
3.I va II tuslanishga kiruvchi fe'llarni aniqlashning qanday qoidalari bor?
4.O'zbek tilidagi fe'l zamonlari rus tilidagi zamonlardan qanday farq qiladi?
5.Fe'lning qaysi nisbatlari o'zbek tilida mavjud emas yoki boshqacha beriladi?
6.Infinitiv shaklidagi fe'llarning gapdagi sintaktik vazifalari qanday?

Ko'p so'raladigan savollar

Taqdimot uchun necha bet yoki slayd optimal hisoblanadi?

Ushbu mavzu uchun 12-15 ta slayd eng optimal hajm hisoblanadi. Bu barcha asosiy kategoriyalarni shoshilmasdan tushuntirishga yetarli vaqt beradi. Slaydlar soni ko'payib ketsa, tinglovchilar diqqati chalg'ishi mumkin.

Qaysi manbalardan foydalanish tavsiya etiladi?

Asosan O'zbekiston oliy o'quv yurtlari uchun tasdiqlangan rus tili grammatikasi darsliklaridan foydalanish kerak. Shuningdek, rus tilshunosligining fundamental qo'llanmalari ilmiy asos uchun xizmat qiladi. Kitob tanlashda nashr yiliga e'tibor qaratish muhim.

Taqdimotni tayyorlashni qayerdan boshlash kerak?

Ishni reja tuzish va fe'lning umumiy ta'rifidan boshlash maqsadga muvofiqdir. Avval nazariy qismini yozib, keyin misollar va jadvallarni tanlab chiqasiz. Reja asosida slaydlarning qoralamasini tayyorlab olasiz.

Taqdimotni himoya qilishga qancha vaqt ketadi?

Odatda taqdimotni og'zaki bayon qilish uchun 7-10 daqiqa ajratiladi. Bu vaqt ichida asosiy slaydlar mazmunini qisqacha gapirib berish talab etiladi. Qolgan vaqt savol-javoblar uchun qoldiriladi.

Qaysi bo'lim eng muhim va asosiy deb topiladi?

Fe'lning ko'rinish (vid) va tuslanish kategoriyalari eng muhim bo'limlar hisoblanadi. Talabalar aynan shu joyda eng ko'p xatoga yo'l qo'ygani uchun ularga ko'proq slayd bag'ishlanadi. Bu bo'limga alohida e'tibor qaratish zarur.

Xulosa qismida nimalarni yozish kerak?

Xulosada fe'l so'z turkumining tilimizdagi o'rni va uning murakkab tizimi umumlashtiriladi. O'rganilgan kategoriyalarning amaliy ahamiyati qisqacha qayd etiladi. Yangi fikr kiritmasdan, asosiy mavzu yakunlanadi.

Matnli ma'lumotni slaydlarga qanday qilib qulay aylantirish mumkin?

Matnlarni qisqa tezislar, jadvallar va sxemalar ko'rinishiga keltirish zarur. Slayd yuzasiga 6-7 qatordan ortiq matn yozmaslik tavsiya qilinadi. Asosiy tushunchalar qalin shrift bilan ajratib ko'rsatiladi.

O'qituvchi baholashda birinchi navbatda nimaga e'tibor beradi?

O'qituvchi misollarning to'g'riligiga, qoidalarning aniqligiga va slaydlarning vizual tuzilishiga qaraydi. Mavzuni talaba o'zlashtirgani uning og'zaki izohidan bilinadi. Atamalarni rus tilida to'g'ri talaffuz qilish ham muhim mezondir.

Vaqtingizni tejang — AI tayyorlab beradi

Yuqoridagi reja asosida to'liq taqdimot 30-60 soniyada tayyor bo'ladi. Xatolik bo'lsa — pul avtomatik qaytariladi.

Rus tilida fe'l so'z turkumi va uning grammatik kategoriyalari — tayyorlash